EBM kritische beoordelingsvragen

Wanneer je de ervaring en/of het professionele oordeel van een professional kritisch beoordeelt, kun je de checklist hieronder gebruiken om de betrouwbaarheid ervan te beoordelen. Houd er rekening mee dat dit geen exacte wetenschap is. Vaststellen of er sprake kan zijn van bias is vaak een kwestie van interpretatie en vraagt om zorgvuldige afweging van de context en omstandigheden.

Stap 1 – Vul de zeven stellingen in

Beantwoord elke stelling met Ja, Nee of Onduidelijk. ‘Onduidelijk’ betekent simpelweg: je mist info. Dat is een signaal, geen eindantwoord.

Stap 2 – Check eerst de ‘harde kern’

Deze vier bepalen of praktijkexpertise überhaupt stevig genoeg staat:

#1 Domein smal en specifiek genoeg
#3 Directe, objectieve feedback op uitkomsten
#4 Context regelmatig en voorspelbaar genoeg
#7 Bewijs valide en betrouwbaar verzameld

Waarom dit zo werkt: zonder dit soort basisvoorwaarden ga je snel van ‘dit voelt logisch’ naar ‘dit zal wel waar zijn’, en dat is precies waar evidence based management voor waarschuwt.

Regel:

Staat er 1× Nee in de harde kern, dan is de expertise minstens twijfelachtig.
Staat er 2× Nee (of meer), dan is het geen goede basis voor een besluit.
Staat er Onduidelijk in de harde kern, dan moet je eerst ontbrekende info ophalen vóór je het serieus gebruikt.

Stap 3 – Kijk daarna naar de rest (ervaring + bias)

De andere vragen (#2, #5, #6) gaan vooral over: ‘hoeveel ervaring is er’ en ‘hoe groot is het risico op bias, en is daar iets aan gedaan?’. Evidence based werken betekent dat je niet alleen bevestiging zoekt, maar ook tegenbewijs en alternatieve verklaringen meeneemt.

Regel:

Veel Ja bij #2 en #5 en geen rode vlag bij #6, dan wordt het oordeel betrouwbaarder.
Nee bij #5 (geen maatregelen tegen bias) én tegelijk duidelijke risico’s bij #6, dan moet je het oordeel kleiner maken of extra toetsen.

Stap 4 – Geef één eindoordeel in gewone taal

Gebruik één van deze vier uitkomsten:

Goed bruikbaar

Harde kern: alles Ja
Totaalbeeld: vooral Ja, hooguit 1× Onduidelijk

Bruikbaar, maar met kanttekeningen

Harde kern: geen Nee, hooguit 1× Onduidelijk
Totaalbeeld: 1–3× Onduidelijk bij ervaring/bias
Actie: je gebruikt het, maar je benoemt waar het mis kan gaan

Twijfelachtig, eerst extra check nodig

Harde kern: 1× Nee óf meerdere Onduidelijk
Actie: trianguleren (extra bron, data, second opinion, klein proefje)

Niet bruikbaar als basis voor besluit

Harde kern: 2× Nee of meer
Of: bias-risico hoog (#6) en geen mitigatie (#5)
Actie: behandel het als mening, niet als onderbouwing

Dit sluit aan bij het idee ‘kwaliteit even nuchter checken’ en vooraf bedenken hoe je uitkomsten interpreteert.

Stap 5 – Maak ‘Onduidelijk’ verplicht concreet

Voor elke Onduidelijk schrijf je één vervolgvraag op die je eerst beantwoordt. Voorbeelden:

Bij #3: ‘Welke objectieve feedback was er precies, en hoe snel kregen we die terug?’
Bij #7: ‘Welke data zijn gebruikt, hoe verzameld, en kan iemand anders dit controleren?’
Bij #4: ‘Wat veranderde er tegelijk (reorganisatie, nieuw systeem, andere leiding), en wat doet dat met de interpretatie?’

Stap 6 – Noteer je grenzen (kort, maar eerlijk)

Schrijf in 2–3 zinnen op: