Veel managers kennen het verschil tussen winst en liquiditeit in theorie, en lopen er in de praktijk alsnog tegenaan. Een organisatie kan winstgevend zijn en toch de salarissen niet kunnen betalen, simpelweg omdat geld later binnenkomt dan het eruit gaat. Het cashflowmodel maakt die beweging expliciet door alle geldstromen van een periode te scheiden in drie categorieën en in de tijd te plaatsen. Daarmee is het geen boekhoudkundig instrument maar een stuurmodel. Wie het wil toepassen, heeft wel betrouwbare brondata nodig, en dat begint bij een administratie waarin zakelijke en privé-uitgaven gescheiden zijn, bijvoorbeeld via een zakelijke rekening voor het mkb.
Wat het cashflowmodel is
Het cashflowmodel, ook wel kasstroomoverzicht genoemd, brengt in kaart hoeveel geld er in een periode daadwerkelijk de organisatie in en uit gaat. Het verschil met de winst- en verliesrekening is fundamenteel: de winstrekening werkt met het moment waarop een prestatie wordt geleverd, het cashflowmodel met het moment waarop het geld beweegt. Een factuur die vandaag wordt verstuurd en over zestig dagen wordt betaald, staat vandaag in de winstrekening en over zestig dagen in de kasstroom. Voor het bijhouden van die bewegingen kunnen kleinere organisaties één omgeving gebruiken waarin betalingen en uitgaven direct zichtbaar zijn, zoals de GoDutch-app, zodat de prognose niet op maandoude gegevens is gebaseerd.
De drie geldstromen in het model
De kracht van het model zit in de scheiding. Een tekort in de ene stroom betekent iets heel anders dan een tekort in de andere.
Operationele kasstroom
Al het geld dat uit de dagelijkse bedrijfsvoering komt en daarin verdwijnt: ontvangsten van klanten, betalingen aan leveranciers, salarissen, huur, belastingen. Dit is de belangrijkste stroom, omdat een structureel negatieve operationele kasstroom betekent dat de kernactiviteit zichzelf niet bekostigt.
Investeringskasstroom
Uitgaven aan en opbrengsten uit vaste activa: machines, inventaris, software, een bedrijfspand. Deze stroom is vaak negatief bij groeiende organisaties, en dat is op zichzelf gezond zolang de operationele stroom het draagt.
Financieringskasstroom
Geld dat van en naar verschaffers van kapitaal gaat: opgenomen en afgeloste leningen, kapitaalstortingen, dividend. Een positieve financieringskasstroom die een negatieve operationele kasstroom maskeert, is het klassieke waarschuwingssignaal in dit model.
Het model in vier stappen toepassen
- Bepaal de periode en het detailniveau. Voor sturing op liquiditeit is een maand vaak te grof. Werk per week als er pieken in je inkoop of omzet zitten.
- Inventariseer alle verwachte ontvangsten met hun werkelijke betaaldatum. Niet de factuurdatum, maar de datum waarop de klant historisch gezien betaalt.
- Zet daar alle verwachte uitgaven tegenover, gesplitst in de drie stromen. Vergeet de periodieke posten niet: btw-afdracht, vakantiegeld, verzekeringspremies, kwartaalhuur.
- Bereken het saldo per periode en het cumulatieve saldo. Het cumulatieve saldo laat zien of en wanneer je onder nul komt, en dat is het punt waarop je moet handelen.
Zes valkuilen bij het werken met een liquiditeitsprognose
Het model is eenvoudig. De fouten zitten vrijwel altijd in de aannames, niet in de rekenkunde. Deze zes komen het vaakst voor.
- Rekenen met afgesproken betaaltermijnen in plaats van werkelijk betaalgedrag. Als een klant gemiddeld op dag 52 betaalt, is dertig dagen een wens en geen prognose. Gebruik je eigen historie als uitgangspunt.
- Btw als resultaat behandelen. Ontvangen btw is geld dat al bestemd is voor de Belastingdienst. Het meenemen in je vrije ruimte is een van de meest voorkomende oorzaken van een onverwacht tekort.
- Periodieke posten over het hoofd zien. Vakantiegeld, kwartaalhuur en jaarpremies verschijnen in enkele maanden en vertekenen een prognose die op gemiddelden is gebouwd.
- Investeringen in de operationele stroom boeken. Daarmee lijkt een gezonde organisatie plotseling verlieslatend, of omgekeerd. De scheiding tussen de drie stromen is niet cosmetisch maar inhoudelijk.
- Eén scenario doorrekenen. Een prognose zonder variant waarin de omzet tien procent lager uitvalt, geeft geen informatie over je weerbaarheid. Twee of drie scenario’s zijn voldoende.
- Het model niet bijwerken. Een liquiditeitsprognose veroudert binnen weken. Zonder vast ritme van bijwerken is het een document in plaats van een instrument.
Deze valkuilen hebben één gemeenschappelijke oorzaak: het model wordt gebruikt om te verantwoorden in plaats van om te sturen. Een prognose die bedoeld is voor de bank wordt één keer gemaakt en daarna weggelegd. Een prognose die bedoeld is voor jezelf, wordt wekelijks aangepast en leidt tot beslissingen over inkoop, personeel en investeringen.
Omzet versus liquiditeit: waarom winst geen geld is
Een snel groeiende organisatie kan eerder tegen een liquiditeitstekort aanlopen dan tegen een winstprobleem. Groei betekent namelijk meer voorraad, meer personeel en meer debiteuren, en al die posten vragen geld vooruit. De omzet volgt daarna. Dat is de reden dat juist succesvolle organisaties in de problemen kunnen komen, een fenomeen dat in de literatuur bekendstaat als overtrading.
Omgekeerd kan een krimpende organisatie tijdelijk juist liquide ruim zitten, omdat voorraad wordt afgebouwd en debiteuren binnenkomen zonder dat er nieuwe uitgaven tegenover staan. Wie alleen naar het banksaldo kijkt, leest dat als een verbetering. Het cashflowmodel laat zien dat het een eenmalige beweging is in de operationele stroom en geen structurele verbetering.
Verwante modellen en verder lezen
Het cashflowmodel wordt in de praktijk vaak gecombineerd met een werkkapitaalanalyse, waarin voorraad, debiteuren en crediteuren als stuurvariabelen worden bekeken. Ook de break-evenanalyse sluit er logisch op aan, omdat die duidelijk maakt bij welk volume de operationele kasstroom positief wordt.
Voor wie het model in een breder kader wil plaatsen: het Business Model Canvas benoemt de kostenstructuur en inkomstenstromen, maar zegt niets over het moment waarop dat geld beweegt. Juist die aanvulling maakt het cashflowmodel bruikbaar in de dagelijkse praktijk van een manager, en niet alleen in de jaarcijfers.
Verified content: alle content op deze website is grondig gecheckt op betrouwbaarheid. Ieder model is voorzien van een bondige uitleg, praktisch toepasbare tools en sjablonen of tips voor boeken en artikelen: managementmodellensite is dé site voor praktisch toepasbare informatie over modellen.
